Ở độ tuổi 3, đa số trẻ đã có thể sử dụng câu ngắn từ 3–5 từ để diễn đạt nhu cầu, đặt câu hỏi đơn giản và giao tiếp với người thân trong các hoạt động hằng ngày. Vì vậy, nếu bé chỉ nói được một vài từ đơn lẻ và rất hiếm khi ghép từ thành câu, đây có thể là dấu hiệu của chậm phát triển ngôn ngữ và cần được đánh giá sớm để xác định nguyên nhân cũng như mức độ khó khăn của trẻ.
Tuy nhiên, chậm nói không phải lúc nào cũng giống nhau. Một số trẻ chỉ gặp khó khăn về ngôn ngữ diễn đạt, trong khi một số trường hợp có thể liên quan đến các vấn đề khác như khiếm thính, rối loạn ngôn ngữ hoặc rối loạn phát triển. Vì vậy, việc đánh giá toàn diện bởi chuyên gia là rất cần thiết.
Những dấu hiệu cha mẹ nên lưu ý
- Vốn từ ít hơn đáng kể so với trẻ cùng tuổi.
- Ít hoặc không ghép được từ thành câu ngắn.
- Khó diễn đạt mong muốn bằng lời nói.
- Ít chủ động trò chuyện với người khác.
- Khó hiểu các câu hướng dẫn phức tạp.
- Thường dùng cử chỉ thay cho lời nói.
- Dễ cáu gắt khi không thể diễn đạt nhu cầu.
Cha mẹ nên làm gì để hỗ trợ trẻ?
1. Tăng cường giao tiếp hằng ngày
Hãy trò chuyện với trẻ thường xuyên trong các hoạt động như ăn uống, tắm rửa, vui chơi hoặc đi dạo. Mô tả những gì đang diễn ra bằng các câu ngắn, rõ ràng để trẻ có cơ hội nghe và học ngôn ngữ.
2. Khuyến khích trẻ sử dụng từ và câu
Khi trẻ nói một từ đơn lẻ, cha mẹ có thể mở rộng thành câu hoàn chỉnh. Ví dụ, nếu trẻ nói “bánh”, cha mẹ có thể đáp lại: “Con muốn ăn bánh phải không?” hoặc “Đây là chiếc bánh ngon”.
3. Đọc sách và kể chuyện cho trẻ
Những hoạt động này giúp trẻ tăng vốn từ vựng, khả năng hiểu ngôn ngữ và học cách diễn đạt ý tưởng một cách tự nhiên.
4. Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử
Tương tác trực tiếp với người thật luôn hiệu quả hơn việc tiếp xúc thụ động với màn hình trong việc phát triển ngôn ngữ và giao tiếp.
5. Đưa trẻ đi đánh giá sớm
Nếu trẻ 3 tuổi vẫn chưa nói được câu ngắn hoặc có nhiều khó khăn trong giao tiếp, cha mẹ nên cho trẻ được đánh giá chuyên môn để xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.
Khi nào cần can thiệp sớm?
Can thiệp sớm được khuyến nghị khi trẻ có dấu hiệu chậm phát triển ngôn ngữ kéo dài hoặc gặp khó khăn đáng kể trong giao tiếp. Việc hỗ trợ đúng phương pháp và đúng thời điểm có thể giúp trẻ cải thiện khả năng hiểu ngôn ngữ, tăng vốn từ, phát triển kỹ năng diễn đạt và nâng cao khả năng tương tác xã hội.
Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH cung cấp dịch vụ đánh giá và can thiệp cá nhân hóa cho trẻ gặp khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp và phát triển. Đội ngũ chuyên viên tại EMH phối hợp chặt chẽ với gia đình để xây dựng lộ trình phù hợp, giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng và từng bước tự tin hơn trong giao tiếp hằng ngày.
