Những dấu hiệu tự kỷ cha mẹ dễ bỏ qua

Chào bạn, mình thấy câu hỏi của bạn khá hay vì nhiều cha mẹ thường nghĩ rằng trẻ vẫn biết cười, biết ăn uống và đôi khi vẫn tương tác với người thân thì chắc chỉ là chậm nói hoặc nhút nhát. Tuy nhiên, rối loạn phổ tự kỷ là một phổ rất rộng, mỗi trẻ có biểu hiện khác nhau và không phải trẻ nào cũng có tất cả các dấu hiệu. Các biểu hiện thường liên quan đến giao tiếp xã hội, tương tác và hành vi hoặc sở thích lặp lại.

Những dấu hiệu tự kỷ dễ bị bỏ qua là gì?

Một trong những biểu hiện cha mẹ dễ bỏ qua là trẻ ít giao tiếp bằng mắt hoặc giao tiếp bằng mắt không ổn định. Trẻ có thể nhìn người khác khi muốn lấy đồ nhưng ít nhìn để chia sẻ cảm xúc, sự thích thú hoặc kết nối trong lúc tương tác. Ngoài ra, trẻ có thể không thường xuyên quay lại nhìn cha mẹ khi được gọi tên, ít đáp lại lời nói hoặc có vẻ quan tâm đến đồ vật hơn là người xung quanh.

Một dấu hiệu khác là thiếu chú ý chung (joint attention). Ví dụ, trẻ thấy một chiếc ô tô thú vị nhưng không chỉ tay hoặc nhìn sang cha mẹ để “chia sẻ” điều mình đang quan tâm; ít đưa đồ cho người khác xem; ít bắt chước hành động; hoặc khó tham gia các trò chơi qua lại như chuyền bóng, ú òa. Đây là những biểu hiện đôi khi bị nhầm với việc trẻ “chỉ thích chơi một mình”.

Cha mẹ cũng nên quan sát cách trẻ chơi và sử dụng đồ vật. Trẻ có thể thích xếp đồ vật thành hàng, xoay bánh xe, nhìn đồ vật chuyển động, lặp đi lặp lại một cách chơi hoặc quá tập trung vào một món đồ. Một số trẻ đặc biệt khó chịu khi thay đổi thói quen, chuyển hoạt động hoặc gặp những âm thanh, mùi, ánh sáng hay chất liệu mà trẻ nhạy cảm.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?

Không nên dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ để kết luận trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, với trường hợp bé hơn 2 tuổi đang chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt và thường thích chơi một mình, gia đình đã có nhiều lý do để chủ động đưa trẻ đi đánh giá phát triển. Đặc biệt cần lưu ý nếu trẻ đồng thời ít đáp ứng khi gọi tên, ít chỉ tay hoặc chia sẻ sự chú ý, ít bắt chước, ít tương tác qua lại hoặc xuất hiện các hành vi chơi lặp lại.

Đánh giá sớm không có nghĩa là trẻ chắc chắn mắc rối loạn phổ tự kỷ. Việc đánh giá giúp xác định trẻ đang phát triển như thế nào, khó khăn nằm ở ngôn ngữ, giao tiếp xã hội hay lĩnh vực khác. Theo NIMH, tự kỷ có thể được chẩn đoán tương đối đáng tin cậy từ khoảng 2 tuổi và khi có dấu hiệu đáng lo ngại, cha mẹ nên tìm kiếm đánh giá càng sớm càng tốt để trẻ có thể tiếp cận hỗ trợ phù hợp sớm hơn.

Tại Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH, cha mẹ có thể trao đổi về những biểu hiện cụ thể của con để được định hướng đánh giá và hỗ trợ phù hợp với khả năng của trẻ. Gia đình có thể liên hệ EMH qua số 097 722 59 57 hoặc email trungtamemheducation@gmail.com để được tư vấn.

Điều quan trọng là cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ hoàn toàn không giao tiếp hoặc không nói được mới đưa đi đánh giá. Phát hiện sớm những khó khăn trong giao tiếp và tương tác sẽ giúp gia đình có thêm thời gian để hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ, kỹ năng giao tiếp xã hội và khả năng hòa nhập.