Dấu hiệu nhận biết trẻ chậm nói

Chào bạn, mình thấy câu hỏi của bạn khá hay vì phát hiện trẻ chậm nói từ sớm giúp cha mẹ có thêm thời gian theo dõi và hỗ trợ con đúng cách. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển ngôn ngữ khác nhau, nhưng nếu trẻ chậm hơn rõ rệt so với các mốc lứa tuổi hoặc khả năng ngôn ngữ không có tiến bộ theo thời gian, cha mẹ nên chủ động tìm hiểu nguyên nhân. ASHA cũng khuyến nghị đánh giá và theo dõi định kỳ đối với trẻ có biểu hiện chậm phát triển ngôn ngữ.

Những dấu hiệu trẻ chậm nói cha mẹ cần chú ý

Cha mẹ có thể quan sát xem trẻ ít bập bẹ, ít phát âm, chậm nói từ đầu tiên, vốn từ ít hoặc không tăng dần theo thời gian. Ở khoảng 19–24 tháng, trẻ thường đã có thể hiểu và sử dụng nhiều từ; ASHA sử dụng mốc tham khảo khoảng 50 từ khác nhau trong giai đoạn này. Tuy nhiên, mốc phát triển chỉ mang tính tham khảo và cần xem xét cả khả năng hiểu ngôn ngữ, giao tiếp và tương tác của trẻ.

Một dấu hiệu khác là trẻ khó hiểu lời nói hoặc khó thực hiện những yêu cầu đơn giản phù hợp với độ tuổi. Cha mẹ cũng nên quan sát cách trẻ sử dụng cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ vật cho người khác, nhìn người lớn để chia sẻ sự chú ý. Việc đánh giá chậm nói không chỉ xem trẻ “nói được bao nhiêu từ” mà còn xem trẻ giao tiếp bằng lời nói và không lời như thế nào.

Đặc biệt, nếu trẻ ít giao tiếp bằng mắt, ít đáp lại khi được gọi tên, ít tương tác, ít bắt chước, không chủ động chia sẻ sự thích thú hoặc thường chơi một mình, cha mẹ không nên chỉ xem đây là vấn đề phát âm hay vốn từ. Những biểu hiện này có thể liên quan đến khó khăn về giao tiếp xã hội và cần được đánh giá toàn diện để phân biệt chậm ngôn ngữ đơn thuần với các vấn đề phát triển khác.

Khi nào nên đưa trẻ đi kiểm tra?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá khi khả năng ngôn ngữ thấp hơn rõ rệt so với lứa tuổi, không có sự tiến bộ trong một khoảng thời gian, trẻ khó hiểu lời nói hoặc đồng thời xuất hiện khó khăn về giao tiếp xã hội. Đặc biệt, không nên chờ đến khi trẻ 3–4 tuổi mới kiểm tra nếu cha mẹ đã nhận thấy nhiều dấu hiệu bất thường. Đánh giá sớm có thể bao gồm kiểm tra khả năng nghe, ngôn ngữ tiếp nhận – diễn đạt, giao tiếp xã hội, chơi và các lĩnh vực phát triển liên quan.

Với trẻ nhỏ, chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Một số trẻ chỉ chậm phát triển ngôn ngữ và sau đó có thể bắt kịp bạn bè, trong khi một số trẻ cần được hỗ trợ chuyên sâu hơn. Vì vậy, thay vì tự chẩn đoán dựa trên số lượng từ trẻ nói được, cha mẹ nên cho con được đánh giá để xác định chính xác điểm mạnh, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ.

Tại Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH, cha mẹ có thể trao đổi với chuyên viên về tình trạng ngôn ngữ, giao tiếp và khả năng tương tác của con để được định hướng đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Gia đình có thể liên hệ EMH qua số 097 722 59 57 hoặc email trungtamemheducation@gmail.com.

Phát hiện sớm – đánh giá đúng – hỗ trợ phù hợp sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ và có hướng đồng hành hiệu quả. Nếu con đang ít nói hơn các bạn cùng tuổi, cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng cũng không nên bỏ qua những dấu hiệu kéo dài.