Cha mẹ nên dạy trẻ chậm nói lớp 1 thế nào?

Chào bạn, khi trẻ đã vào hoặc chuẩn bị vào lớp 1 nhưng vẫn chậm nói, cha mẹ nên tập trung vào khả năng sử dụng ngôn ngữ để học tập và giao tiếp, thay vì chỉ yêu cầu con học thêm thật nhiều từ mới. Ở độ tuổi tiểu học, khó khăn ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến việc hiểu hướng dẫn, trả lời câu hỏi, kể chuyện, đọc hiểu và giao tiếp với bạn bè. Vì vậy, việc hỗ trợ nên được xây dựng dựa trên khả năng và khó khăn cụ thể của từng trẻ.

1. Trò chuyện với trẻ trong các hoạt động hằng ngày

Cha mẹ có thể tận dụng những tình huống quen thuộc như ăn uống, đi học, chơi, mua sắm hoặc chuẩn bị đồ dùng để trò chuyện với con. Thay vì hỏi liên tục “Đây là gì?”, hãy đặt những câu hỏi giúp trẻ diễn đạt suy nghĩ, chẳng hạn: “Hôm nay ở lớp con chơi gì?”, “Con thích hoạt động nào nhất?”, “Vì sao con thích?”. Nếu trẻ trả lời ngắn, cha mẹ có thể mở rộng câu trả lời của con thành câu đầy đủ hơn.

2. Đọc sách cùng con mỗi ngày

Đọc sách tương tác là một cách phù hợp để phát triển vốn từ, khả năng kể chuyện, hiểu nội dung và diễn đạt ý. Cha mẹ không nhất thiết phải đọc hết từng chữ trong sách mà có thể cùng con quan sát tranh, dự đoán diễn biến, giải thích từ mới và đặt câu hỏi về nhân vật. Đây cũng là một trong những hình thức được sử dụng để hỗ trợ ngôn ngữ và khả năng đọc hiểu ở trẻ có khó khăn ngôn ngữ.

3. Luyện kể chuyện và diễn đạt theo trình tự

Với trẻ chuẩn bị vào lớp 1 hoặc đã học lớp 1, cha mẹ có thể cho con tập kể lại một sự việc theo trình tự “Ai – làm gì – ở đâu – khi nào – kết quả thế nào”. Ví dụ, sau một buổi đi chơi, hãy cùng con kể lại từ lúc chuẩn bị đi, những gì đã nhìn thấy và hoạt động con đã tham gia. Cách này giúp trẻ dần biết tổ chức ý tưởng và diễn đạt câu chuyện rõ ràng hơn.

4. Kết hợp học với trò chơi

Không nên biến toàn bộ thời gian ở nhà thành những “giờ học nói”. Cha mẹ có thể chơi đóng vai cô giáo – học sinh, bán hàng, bác sĩ, kể chuyện bằng tranh hoặc chơi các trò chơi theo lượt. Qua đó, trẻ được luyện chờ lượt, đặt câu hỏi, trả lời, yêu cầu, mô tả và duy trì cuộc trò chuyện trong tình huống tự nhiên.

5. Không sửa lỗi liên tục hoặc ép trẻ nói

Khi trẻ nói chưa đúng, cha mẹ không nhất thiết phải dừng lại và bắt con nói lại nhiều lần. Quan trọng hơn là đáp lại nỗ lực giao tiếp và cung cấp mẫu câu đúng. Ví dụ, trẻ nói “Con đi công viên hôm qua”, cha mẹ có thể đáp: “À, hôm qua con đi công viên với mẹ. Ở đó con chơi gì?”. Cách tương tác tích cực giúp trẻ có thêm cơ hội tiếp tục giao tiếp thay vì sợ mắc lỗi.

6. Phối hợp với giáo viên và chuyên gia

Nếu trẻ vẫn gặp khó khăn rõ rệt về vốn từ, diễn đạt, hiểu lời, kể chuyện hoặc giao tiếp trong lớp, gia đình nên phối hợp với giáo viên và chuyên gia ngôn ngữ để xác định mục tiêu ưu tiên. Với trẻ tiểu học, can thiệp có thể hướng đến cả ngôn ngữ phục vụ học tập, đọc hiểu, kể chuyện, viết và kỹ năng giao tiếp xã hội. Chương trình cũng nên được đánh giá định kỳ và điều chỉnh theo tiến bộ thực tế của trẻ.

Điều quan trọng là mỗi trẻ chậm nói có một mức độ và nguyên nhân khác nhau, vì vậy không nên áp dụng một cách dạy giống nhau cho tất cả. Gia đình có thể bắt đầu bằng những hoạt động ngắn, vui vẻ, duy trì đều đặn mỗi ngày và lồng ghép vào sinh hoạt tự nhiên.

Nếu con vẫn gặp nhiều khó khăn khi chuẩn bị vào lớp 1, gia đình có thể liên hệ Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH để được đánh giá khả năng ngôn ngữ, giao tiếp và xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp. Hotline: 097 722 59 57 – gia đình có thể trao đổi để được tư vấn cụ thể cho tình trạng của con.