Trẻ chậm nói có thể kèm tăng động không?

Chào bạn, trẻ chậm nói hoàn toàn có thể đồng thời gặp khó khăn về chú ý hoặc có ADHD (tăng động giảm chú ý). Hai vấn đề này không loại trừ nhau. ASHA ghi nhận rối loạn phát triển ngôn ngữ có thể xuất hiện đồng thời với ADHD; một số trẻ có cả khó khăn về ngôn ngữ và chức năng điều hành như khả năng duy trì chú ý, ghi nhớ và kiểm soát hành vi.

Tuy nhiên, hiếu động hoặc khó ngồi yên chưa đủ để kết luận trẻ bị tăng động giảm chú ý. Ở trẻ chậm nói, việc khó hiểu yêu cầu, chưa biết cách diễn đạt nhu cầu hoặc khó tham gia tương tác cũng có thể khiến trẻ dễ bỏ hoạt động, chuyển sang hoạt động khác hoặc có hành vi khó kiểm soát. Vì vậy, cần xem xét cả khả năng ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức và hành vi của trẻ thay vì chỉ dựa vào biểu hiện “hiếu động”.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?

Gia đình nên cân nhắc đánh giá chuyên môn khi trẻ chậm nói kéo dài và đồng thời thường xuyên khó tập trung, chạy nhảy quá mức, khó chờ đến lượt, khó làm theo hướng dẫn hoặc những hành vi này ảnh hưởng rõ rệt đến việc học, sinh hoạt và giao tiếp. ADHD cần được đánh giá qua nhiều bước, không có một xét nghiệm đơn lẻ để xác định. Bác sĩ thường cần thu thập thông tin từ cha mẹ, giáo viên và quan sát trẻ ở nhiều môi trường.

Đặc biệt, nếu trẻ vừa chậm nói vừa có ít giao tiếp xã hội, khó tương tác, hành vi lặp lại hoặc những dấu hiệu phát triển khác, cha mẹ nên đề nghị đánh giá phát triển toàn diện để xem trẻ có khó khăn về ngôn ngữ, ADHD, rối loạn phổ tự kỷ hay tình trạng phát triển khác. Hướng dẫn lâm sàng cũng khuyến nghị khi đánh giá ADHD cần xem xét các rối loạn phát triển có thể đi kèm như rối loạn ngôn ngữ và tự kỷ.

Cha mẹ nên bắt đầu hỗ trợ từ đâu?

Trước hết, nên đánh giá ngôn ngữ và giao tiếp, bao gồm khả năng hiểu lời, vốn từ, diễn đạt câu, phát âm và giao tiếp xã hội. Kiểm tra thính lực cũng thường được đưa vào quá trình đánh giá khi trẻ có khó khăn về ngôn ngữ.

Sau khi xác định được nguyên nhân và mức độ khó khăn, chuyên gia có thể xây dựng chương trình phù hợp, kết hợp phát triển ngôn ngữ – giao tiếp với rèn khả năng chú ý, làm theo hướng dẫn, chờ đợi, chuyển đổi hoạt động và kiểm soát hành vi. Cha mẹ cũng nên phối hợp với chuyên gia để thực hành những kỹ năng này trong các hoạt động hằng ngày thay vì chỉ luyện tập trong giờ can thiệp.

Nếu gia đình đang lo lắng vì bé vừa chậm nói vừa hiếu động, khó tập trung, có thể liên hệ Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH – Hotline 097 722 59 57 để được tư vấn và định hướng đánh giá ngôn ngữ, giao tiếp và các kỹ năng phát triển phù hợp với trẻ.