Trẻ chậm nói có phải do tự kỷ không?

Chào bạn, trẻ chậm nói không đồng nghĩa với rối loạn phổ tự kỷ. Một số trẻ chỉ gặp khó khăn chủ yếu về phát triển ngôn ngữ nhưng các khả năng khác như hiểu lời, chơi, tương tác và nhận thức vẫn tương đối phù hợp với độ tuổi. Tuy nhiên, chậm nói cũng có thể xuất hiện cùng rối loạn phổ tự kỷ hoặc một số khó khăn phát triển khác, vì vậy cần xem xét toàn diện thay vì chỉ dựa vào khả năng nói.

Làm thế nào để phân biệt chậm nói đơn thuần và chậm nói kèm rối loạn phát triển?

Điểm quan trọng là quan sát cách trẻ giao tiếp, không chỉ xem trẻ nói được bao nhiêu từ.

Với trẻ chậm nói đơn thuần, trẻ có thể vẫn chủ động tìm người khác để giao tiếp, biết chỉ tay hoặc sử dụng cử chỉ để chia sẻ nhu cầu, đáp lại tương tác, thích chơi cùng người khác và hiểu lời tương đối tốt. Trẻ có thể nói ít nhưng vẫn có mong muốn giao tiếp và sử dụng những phương thức khác để thể hiện điều mình muốn.

Trong khi đó, trẻ có khó khăn thuộc phổ tự kỷ có thể gặp thêm những biểu hiện như ít chủ động tương tác xã hội, hạn chế chia sẻ sự chú ý, ít sử dụng cử chỉ giao tiếp, khó đáp lại người khác, ít quan tâm đến tương tác với bạn bè hoặc có các hành vi/sở thích lặp lại. Tuy nhiên, mỗi trẻ biểu hiện khác nhau và không phải trẻ tự kỷ đều có tất cả những dấu hiệu này.

Cha mẹ nên đánh giá những lĩnh vực nào?

Khi trẻ chậm nói, gia đình nên xem xét đồng thời:

• Ngôn ngữ tiếp nhận: trẻ hiểu từ, câu hỏi và hướng dẫn đến đâu?
• Ngôn ngữ diễn đạt: vốn từ, khả năng ghép câu và diễn đạt nhu cầu.
• Giao tiếp xã hội: trẻ có chủ động giao tiếp, chia sẻ và đáp lại người khác không?
• Khả năng chơi và tương tác: trẻ có biết chơi cùng người khác, bắt chước và chơi qua lại không?
• Nhận thức, chú ý và hành vi: trẻ có khó khăn ở những lĩnh vực này không?
• Thính lực: trẻ có nghe và phản ứng phù hợp với âm thanh, lời gọi hay không?

Nếu trẻ có nhiều dấu hiệu bất thường ngoài chậm nói, gia đình nên cho con đánh giá phát triển toàn diện thay vì tự kết luận là chậm nói đơn thuần. Việc đánh giá sớm giúp xác định chính xác nhu cầu của trẻ và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

Chậm nói nhưng vẫn tương tác với người thân thì có cần đánh giá không?

Có thể vẫn cần đánh giá, bởi việc trẻ tương tác tốt trong một số tình huống là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để loại trừ hoàn toàn các khó khăn phát triển. Chuyên gia cần quan sát trẻ trong nhiều tình huống và xem xét chất lượng tương tác, khả năng giao tiếp hai chiều cũng như các lĩnh vực phát triển khác.

Cha mẹ cũng không nên chờ đến khi xác định chắc chắn trẻ có tự kỷ hay không mới bắt đầu hỗ trợ. Nếu trẻ đang gặp khó khăn về ngôn ngữ, gia đình có thể đồng thời tăng cường trò chuyện, đọc sách, chơi tương tác và tạo cơ hội để trẻ chủ động giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày.

Nếu gia đình đang băn khoăn chậm nói đơn thuần hay chậm nói kèm khó khăn phát triển khác, có thể liên hệ Trung tâm Trẻ Tự Kỷ EMH để được tư vấn và định hướng đánh giá phù hợp cho con. Hotline: 097 722 59 57.