CHƯƠNG TRÌNH HỌC CHUYÊN SÂU TẠI EMH
Trung Tâm Can Thiệp, Trị Liệu Tâm Lý EMH xây dựng chương trình học chuyên sâu dành cho trẻ có khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp, tương tác xã hội, nhận thức, hành vi, kỹ năng tự lập và kỹ năng học tập, trong đó có trẻ chậm nói, trẻ rối loạn phổ tự kỷ và trẻ có nhu cầu hỗ trợ phát triển.
Chương trình được xây dựng trên nguyên tắc đánh giá cá nhân – xác định mục tiêu – can thiệp có hệ thống – theo dõi tiến bộ – điều chỉnh phù hợp. EMH không sử dụng một chương trình cố định cho tất cả trẻ mà căn cứ vào mức độ phát triển, khả năng hiện tại và nhu cầu hỗ trợ của từng trẻ để xây dựng mục tiêu học tập phù hợp.
1. Đánh giá năng lực và xác định mục tiêu cá nhân
Trước khi tham gia chương trình chuyên sâu, trẻ được quan sát và đánh giá các lĩnh vực phát triển có liên quan như ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức, tương tác xã hội, hành vi, khả năng học tập và kỹ năng tự lập.
Từ kết quả đánh giá, giáo viên xác định những năng lực trẻ đã có, những khó khăn đang ảnh hưởng đến quá trình học tập – giao tiếp và những kỹ năng cần ưu tiên phát triển.
Mục tiêu được xây dựng theo từng giai đoạn, từ những kỹ năng nền tảng đến kỹ năng phức tạp hơn. Ví dụ, với trẻ chậm nói, mục tiêu không chỉ là tăng số lượng từ mà có thể tiến triển từ giao tiếp bằng cử chỉ → bắt chước âm thanh → sử dụng từ có mục đích → ghép từ → diễn đạt nhu cầu → giao tiếp hai chiều và sử dụng ngôn ngữ trong tình huống thực tế.
2. Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp
Đây là một trong những trọng tâm của chương trình chuyên sâu tại EMH.
Trẻ được hỗ trợ phát triển cả ngôn ngữ tiếp nhận và ngôn ngữ diễn đạt, đồng thời tăng khả năng sử dụng ngôn ngữ với mục đích giao tiếp.
Các mục tiêu có thể bao gồm:
Tăng khả năng hiểu lời nói và thực hiện yêu cầu.
Mở rộng vốn từ và khả năng diễn đạt.
Phát triển cấu trúc câu.
Biết yêu cầu, từ chối, lựa chọn và trả lời.
Tăng khả năng giao tiếp chủ động.
Phát triển giao tiếp hai chiều.
Sử dụng ngôn ngữ phù hợp với tình huống.
EMH chú trọng việc đưa ngôn ngữ vào tình huống giao tiếp thực tế, giúp trẻ không chỉ nói trong giờ học mà từng bước sử dụng kỹ năng để giao tiếp với cha mẹ, giáo viên và bạn bè.
3. Phát triển tương tác xã hội
Đối với trẻ có khó khăn về giao tiếp xã hội, việc phát triển ngôn ngữ cần đi cùng với khả năng tham gia và duy trì tương tác với người khác.
Chương trình có thể tập trung vào các kỹ năng như:
Chú ý chung và hướng sự chú ý đến người khác.
Bắt chước hành động.
Chơi có mục đích và chơi tương tác.
Luân phiên trong hoạt động.
Chờ đợi và chia sẻ.
Chủ động tiếp cận người khác.
Duy trì tương tác.
Tham gia hoạt động nhóm.
Đây là nền tảng quan trọng để trẻ có thể từng bước thích nghi với môi trường gia đình, trường học và các hoạt động xã hội.
4. Phát triển nhận thức và kỹ năng học tập
Chương trình chuyên sâu tại EMH không chỉ tập trung vào ngôn ngữ mà còn quan tâm đến nền tảng nhận thức và khả năng học tập của trẻ.
Tùy mức độ phát triển, trẻ có thể được hỗ trợ về:
Duy trì chú ý.
Bắt chước.
Phân loại và ghép đôi.
Nhận biết và ghi nhớ.
Giải quyết nhiệm vụ.
Làm theo hướng dẫn.
Hoàn thành hoạt động theo trình tự.
Hình thành các kỹ năng tiền học đường.
Mục tiêu là giúp trẻ từng bước hình thành khả năng tiếp nhận, xử lý thông tin và tham gia hoạt động học tập, thay vì chỉ tập trung vào kết quả của từng bài tập riêng lẻ.
5. Hỗ trợ hành vi, cảm xúc và khả năng thích nghi
Một số trẻ gặp khó khăn về hành vi hoặc điều chỉnh cảm xúc khiến việc học tập và giao tiếp bị ảnh hưởng.
EMH quan tâm đến việc tìm hiểu chức năng và bối cảnh xuất hiện của hành vi, từ đó lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp với từng trẻ.
Các mục tiêu có thể bao gồm:
Tăng khả năng chờ đợi.
Chuyển đổi giữa các hoạt động.
Thích nghi với thay đổi.
Thể hiện nhu cầu bằng phương thức phù hợp.
Tăng khả năng tự điều chỉnh.
Giảm những hành vi cản trở việc học và giao tiếp.
Việc hỗ trợ hành vi được lồng ghép trong quá trình học tập và sinh hoạt thay vì chỉ xử lý hành vi một cách tách biệt.
6. Can thiệp cá nhân 1:1 và hoạt động nhóm nhỏ
Can thiệp 1:1 là hình thức quan trọng trong chương trình chuyên sâu tại EMH, đặc biệt với những trẻ cần tập trung vào các mục tiêu cá nhân.
Giáo viên có thể điều chỉnh tốc độ, mức độ hỗ trợ và phương pháp hướng dẫn dựa trên phản ứng thực tế của trẻ trong từng hoạt động.
Bên cạnh đó, nhóm nhỏ tạo điều kiện để trẻ vận dụng kỹ năng trong môi trường có sự tương tác với bạn bè.
Sự kết hợp này giúp trẻ phát triển theo hai hướng:
1:1 → phát triển và củng cố kỹ năng cá nhân.
Nhóm nhỏ → khái quát hóa và vận dụng kỹ năng trong tương tác thực tế.
7. Phát triển kỹ năng tự lập và kỹ năng học đường
Đối với trẻ chuẩn bị đi học, chương trình chuyên sâu có thể tăng cường các kỹ năng cần thiết để trẻ thích nghi với môi trường giáo dục.
Trẻ được hỗ trợ về:
Ngồi học và duy trì chú ý.
Làm theo hướng dẫn.
Thực hiện nhiệm vụ.
Chuyển đổi hoạt động.
Giao tiếp với giáo viên.
Tương tác với bạn bè.
Tuân thủ các quy tắc đơn giản.
Tự phục vụ và quản lý đồ dùng cá nhân.
Mục tiêu không chỉ là giúp trẻ “biết học”, mà hướng đến khả năng tham gia và thích nghi với môi trường học tập thực tế.
8. Theo dõi tiến bộ và điều chỉnh chương trình
Một chương trình chuyên sâu cần có khả năng thay đổi theo sự phát triển của trẻ.
Tại EMH, mục tiêu được theo dõi trong quá trình thực hiện. Khi trẻ đã đạt một kỹ năng, mục tiêu có thể được nâng dần về mức độ phức tạp hoặc đưa vào các tình huống khác nhau để tăng khả năng khái quát.
Nếu trẻ chưa đáp ứng mục tiêu, giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp, mức độ hỗ trợ, cách tổ chức hoạt động hoặc chia nhỏ kỹ năng để phù hợp hơn với khả năng tiếp nhận của trẻ.
9. Phối hợp với gia đình
Can thiệp sẽ có ý nghĩa hơn khi trẻ có cơ hội sử dụng kỹ năng trong cuộc sống hằng ngày.
Vì vậy, EMH chú trọng phối hợp với phụ huynh trong quá trình học tập và can thiệp. Gia đình được trao đổi về mục tiêu đang thực hiện, tiến bộ của trẻ và những kỹ năng cần tiếp tục thực hành tại nhà.
Việc thống nhất cách hỗ trợ giữa trung tâm và gia đình giúp trẻ có thêm nhiều cơ hội sử dụng kỹ năng trong các hoạt động tự nhiên như ăn uống, chơi, giao tiếp, vệ sinh, đi mua sắm hoặc sinh hoạt cùng gia đình.
EMH – Chuyên sâu nhưng phải phù hợp với từng trẻ
EMH quan niệm rằng can thiệp chuyên sâu không đồng nghĩa với việc tăng tối đa số giờ học.
Giá trị của chương trình chuyên sâu nằm ở mục tiêu rõ ràng, phương pháp phù hợp, mức độ cá nhân hóa cao, chất lượng tương tác và khả năng theo dõi sự tiến bộ của trẻ.
Mỗi trẻ có một điểm xuất phát khác nhau. Vì vậy, chương trình tại EMH được xây dựng theo hướng:
Đánh giá đúng nhu cầu → Xác định mục tiêu ưu tiên → Can thiệp có hệ thống → Theo dõi tiến bộ → Điều chỉnh chương trình → Phối hợp cùng gia đình.
Thông qua chương trình học chuyên sâu, EMH hướng đến việc giúp trẻ từng bước phát triển ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức, tương tác xã hội, khả năng học tập và tính độc lập, từ đó tăng khả năng tham gia hiệu quả hơn vào gia đình, nhà trường và môi trường xã hội.
TRUNG TÂM CAN THIỆP, TRỊ LIỆU TÂM LÝ EMH
Chuyên môn tạo niềm tin – Yêu thương tạo khác biệt.